Cel badań i hipotezy/pytanie badawcze:
W artykule przyjęto następujący problem badawczy: jak kształtowały się zmiany wskaźnika relacji liczby urodzeń do liczby zgonów w Polsce w wybranych latach oraz w jakim stopniu były zróżnicowane regionalnie między województwami i przestrzennie między obszarami miejskimi i wiejskimi? Celem badań jest przedstawienie i interpretacja zmian wskaźnika relacji liczby urodzeń do liczby zgonów w Polsce w wybranych latach, z uwzględnieniem podziału na województwa oraz obszary miejskie i wiejskie. W artykule przyjęto następującą hipotezę badawczą: przypuszcza się, że w analizowanym okresie w Polsce nastąpił istotny spadek wskaźnika relacji liczby urodzeń do liczby zgonów we wszystkich województwach, przy czym skala i tempo tych zmian były zróżnicowane regionalnie oraz różniły się pomiędzy obszarami miejskimi i wiejskimi.

Metody badawcze:
Do badań wykorzystano metodę analizy źródłowej, a w niej techniki badawcze w postaci wnioskowania i analogii. Użyto narzędzi badawczych – SI Statistica.

Główne wyniki:
Badania podkreślają również znaczenie spójności i długoterminowości polityki rodzinnej (Super Biznes, 2026). Częste zmiany instrumentów wsparcia obniżają zaufanie społeczne i ograniczają ich skuteczność, podczas gdy stabilne, przewidywalne rozwiązania sprzyjają podejmowaniu decyzji prokreacyjnych w młodszym wieku. W praktyce oznacza to konieczność silniejszego ukierunkowania polityki publicznej na rozwój usług opiekuńczych, elastycznych form zatrudnienia oraz partnerskiego modelu rodziny, z jednoczesnym traktowaniem migracji jako uzupełniającego, a nie zastępczego elementu strategii demograficznej.

Implikacje dla teorii i praktyki:
Przeprowadzone badania niosą istotne implikacje zarówno dla teorii procesów demograficznych, jak i dla praktyki prowadzenia polityki publicznej. W wymiarze teoretycznym uzyskane wyniki potwierdzają założenia drugiego przejścia demograficznego, zgodnie z którymi spadek dzietności i trwałe przejście do ujemnego przyrostu naturalnego są konsekwencją długookresowych zmian kulturowych (Polska w Praktyce, 2025), ekonomicznych i instytucjonalnych, a nie wyłącznie krótkookresowych wahań koniunktury. Analiza regionalna i sektorowa (miasto – wieś) wskazuje, że procesy te mają charakter powszechny, ale ich tempo i natężenie są silnie zróżnicowane przestrzennie, co podważa uproszczone ujęcia traktujące demografię jako zjawisko jednorodne w skali kraju. Szczególnie istotnym wnioskiem teoretycznym jest obserwowane odwrócenie relacji demograficznych pomiędzy miastami a obszarami wiejskimi, które wskazuje na rosnącą rolę czynników strukturalnych, takich jak suburbanizacja (Królczyk-Lewandowska, 2025), selektywne migracje wewnętrzne oraz starzenie się populacji miejskiej, w kształtowaniu współczesnych wzorców reprodukcyjnych.